Verkondiging op 17 augustus 2008 in de Boskapel te Muiderberg.

1e lezing: Jes. 56, 1 + 6-7
evangelie: Matteüs 15, 21-28

In de voorbije vakantieweken zijn er heel veel mensen de grens over getrokken. Andere landen zien, andere culturen, vreemde gewoonte en gebruiken, andere levenswijze meemaken, het kan een mens verrijken en zijn enge denken verruimen. In de eerste lezing konden we vandaag horen hoe Jesaja een grens overgaat, en ook zijn toehoorders vraagt ruimer te gaan denken. Onze tempel in Jeruzalem, vindt Jesaja, is niet voorbehouden aan ons eigen volk. Hij vindt dat het centrum, een huis van gebed mag zijn voor alle volken. Ook vreemdelingen zijn welkom. Wie JHWH eerbiedigt, de sabbat onderhoudt, en in de geest van het verbond gerechtigheid doet, is welkom, ongeacht zijn herkomst.

Die ruimhartigheid missen de leerlingen van Jezus wanneer ze, met Jezus bij Tyrus en Sidon over de grens gegaan, zeggen dat hij die Kananeese vrouw naar huis moet sturen. En Jezus zegt dan eerst wat bijna iedereen toen dacht, dat Hij er alleen is voor de mensen van Israël. Ze is geen joodse, ze hoort niet bij ons, vinden de leerlingen, en dus is Hij er niet voor haar. Maar wanneer de vrouw toch blijft aanhouden, zegt Jezus, onder de indruk van zo’n geloof en zoveel zorg voor haar zieke dochter: Je kind is genezen. En zo liet Jezus zijn leerlingen en alle vrome, maar eng denkende gelovigen zien dat Gods liefde niet ophoudt bij de grenzen van Israël.

Toch is dit allemaal geen vanzelfsprekendheid. Wanneer wij iets leuks hebben gekregen, wanneer we het goed hebben, dan willen we dat veilig stellen, dan willen we het voor ons zelf houden. Hoe langer hoe meer beveiligen rijke mensen hun bezittingen. Om de percelen heen worden muren gebouwd met een toegangshek bewaakt door een video. De huizen zijn naar binnen gekeerd, de omgeving wordt buitengesloten. Het is soms een beeld van de geest van de mensen die daar wonen. Veilig stellen wat je hebt en je afkeren van de anderen. Neen, het is helemaal niet zo vanzelfsprekend om te delen, om open te staan naar anderen, om over eigen grenzen heen te gaan. Dat is ook de beweging in dit verhaal van Jezus. Hij staat in eerste instantie helemaal niet open voor die uit Kanaän, een vrouw die niet tot het joodse volk behoort. Zij heeft van Jezus gehoord en zij denkt ook een kans te maken. Het gaat niet om haarzelf, het gaat om haar dochter. Maar Jezus reageert zoals iedere jood in zijn dagen reageert: het erfgoed van Israël is voor de joden en voor niemand anders. Toch gaat Hij overstag. Toch verandert Jezus van instelling. Hoe komt dat? Allereerst natuurlijk zijn drijfveer: liefde. Liefde die geen grenzen kent. Liefde die altijd zich wil meedelen aan anderen. Liefde die nooit kiest voor zichzelf maar kiest voor de ander. In de ontmoeting met die vrouw gebeurt dit. Jezus luistert. Hij denkt na. Hij gaat in gesprek. Hij gaat er vanuit dat iets ook anders kan, dat Hij de waarheid niet bezit, maar dat er nog veel valt te ontdekken in wat God met zijn leven zou bedoelen. Hij houdt dus niet vast aan eigen gelijk. Hij kan op een gegeven moment veranderen van insteek, van overtuiging. Zo iets zie je ook vaak bij oudere mensen: ze blijven niet vast zitten aan wat eens en voor altijd bepaald is. Ze kunnen op tijd de bakens verzetten. Waarom? Vaak alleen maar vanwege de liefde voor hun kinderen. In gesprek met die Kananese vrouw luistert Jezus, Hij denkt na, Hij gaat het gesprek met haar aan én zo gaat Hij over zijn eigen grenzen heen. De liefde van God is voor iedereen, die liefde moet gedeeld worden.

De ruimhartigheid van Jezus staat in schril contrast met gelovigen nu die zich druk maken over de zuiverheid van de katholieke geloofsleer. Ze houden niet van een open kerk; oecumene vinden ze gevaarlijk; alle lekenwerk vinden ze maar behelpen. Zo’n houding valt misschien te begrijpen als je weet dat ze vroeger leerden: ‘Buiten de kerk geen heil.’ Maar wellicht kunnen ze het beter omdraaien: overal waar heil te vinden is, waar het goede gedaan wordt in Gods geest, daar is kerk. We laten schatten aan geloof, aan geestelijke rijkdom liggen als we niet over onze eigen kerkgrenzen heen kijken, als we alles en iedereen alleen vanuit onze eigen visie, normen en waarden beoordelen. Zoals kortzichtigheid veel kwaad heeft gedaan tussen de kerken, zo deed het dat ook in de samenleving. Heel veel ellende in onze geschiedenis en veel moeilijkheden in eigen omgeving zijn veroorzaakt doordat iemand of een bepaalde groep niet verder keek dan eigen club, eigen volk, eigen belang, en zich beter voelde dan die anderen. Het is alsof de Bijbel het geweten heeft; de lezingen vragen alle gelovige luisteraars, net terug van vakantie, over de grens gegaan naar vreemde landen: kijk ook door het jaar over je eigen enge grenzen heen.

Nico van Bragt, lid liturgiegroep