Verkondiging op 24/25 december 2009, Hoogfeest van Kerstmis, in de Nicolaaskerk te Muiden en de Laurentiuskerk te Weesp

1e lezing: Jesaiah 9,1-3+5 (Muiden) - Jesaiah 52,7-10 (Weesp
Evangelie: Lucas 2, 11-14 (Muiden) - Johannes 1, 1-18 (Weesp)

Voor u links van mij ziet u de kerststal staan. Geweldig. Mooi. Niet waar? De Kerststal vertelt het verhaal waar het feest van Kerstmis eigenlijk om gaat. En wat vieren wij ?– de verjaardag van Jezus van Nazareth zo rond 2000 jaar geleden. En waarom is dat belangrijk? Omdat wij het nodig vinden om de radicale boodschap van de menswording van God, van de Eeuwige niet te vergeten. Het wonder van Kerstmis is niet alleen de kwestie van de geboorte van een baby, maar bevestigt dat de menselijkheid een gepaste en eerzame verblijfplaats is van God.

Het Woord is mens geworden en heeft bij ons gewoond, vol goedheid en waarheid, dat schrijft Johannes in zijn evangelie verhaal. Dat is wat Kerstmis betekent. Ik nodig u uit om mee te kijken naar de kerststal die ik dit jaar gemaakt heb. Ik haast me te zeggen dat het geen groot kunstwerk is en niet kan wedijveren met de mooie kerststal hiernaast. Maar toch.

Wij zien een gele ster. In het tijdperk van de geboorte van Jezus keken mensen naar de nachtelijke bewegingen van sterren en hemellichamen. Ze maakten berekeningen en trokken daaruit de conclusie dat sterren, maan en zon invloed hebben op klimaatveranderingen en de seizoenen . Zij deden voorspellingen op basis van wat zij aan de sterrenhemel zagen. Vandaag gebeurt dat ook; er zijn heel veel mensen die hun sterrenbeeld volgen en betrekken in hun denken en doen en laten. De meeste van ons kijken omhoog en zien de sterrenhemel en mogelijk worden wij dan bewust van iets dat ontzagwekkend groot is. Wij zien het licht van hemellichamen die miljoenen lichtjaren van ons verwijderd zijn. Ons is verteld dat de grote knal waarmee onze kosmos is ontstaan, 13.7 miljard jaren achter ons ligt. Kunt u het nog volgen? Dit is onze realiteit. Terecht dat de ster in het geboorteverhaal van Jezus en op deze kerststal symbool staat voor de onbekende weidsheid van ons bestaan.

U ziet bovendien de hoofdfiguren van het kerstverhaal, nl. Jezus, Maria en Jozef. Hier weergegeven met gezichten geschilderd op stenen. Wat is nu het geval? Miljoenen jaren zijn er over heen gegaan om deze stenen hun heel eigen huidige vorm te geven en daar is geen mens aan te pas gekomen. En wat doe ik? Ik pak die steen – ik schilder er een gezicht op – heel eenvoudig. En nu is die steen niet meer hetzelfde. De steen heeft er een dimensie bij gekregen. Wij zien niet alleen de steen, maar ook een verwijzing naar iets heel anders – namelijk, een mens. Een specifiek mens. De steen op zich is niet veranderd – maar bij het zien roept het de herinnering op aan het verhaal van de geboorte van Jezus. De steen is hetzelfde en toch meer en doet mij denken aan de evangelie woorden van Johannes:Het Woord is mens geworden. Alle mensen zijn geboren uit vrouwen, de vrucht van gemeenschap met een man. Of in sommige gevallen vandaag  dag, met het ingebrachte zaad van een man - hoe dan ook. Maar in het geval van Jezus gebeurt er iets heel bijzonders – in zijn lichamelijke mens zijn, komt een andere dimensie tevoorschijn. Het Woord. Weet U wat dat is? Dat zijn al die verhalen wereldwijd, door de hele geschiedenis heen, die vertellen over ervaringen met, het verlangen naar en de hoop op, dat er meer is tussen hemel en aarde. Verhalen die vertellen dat leven meer is dan geluk dat doorkruist wordt door pijn, geweld, ziekte, teleurstelling, en dood. Dat Woord, wordt in die ene mens Jezus, tastbaar, zichtbaar en wij noemen dat woord God, de Eeuwige. Sindsdien weten wij dat net zoals Jezus, de mens meer is dan wij ooit zouden kunnen vermoeden. En net zoals de steen geraakt is met een schildering van mij en daarom meer is dan alleen zomaar een steen, is de menselijkheid van Jezus de manifestatie van een gepaste en eerzame verblijfplaats van de almachtige God. En daarmee is dan ook gezegd dat de menselijkheid van elk mens, wie deze mens ook is, of waar deze is, de gepaste en eerzame verblijfplaats van de almachtige God kan zijn.

Waaraan herkennen wij dat deze Jezus de gepaste en eerzame verblijfplaats van de almachtige God is en kan zijn? Aan de manier waarop hij omging met de mensen in zijn omgeving. De collage van foto’s en portretten die de achtergrond vormen van deze kerstal, staat symbool voor deze mensen uit zijn omgeving toen en de onze nu. Zie de mensen die letterlijk honger hebben. Meer dan de helft van de wereldbevolking lijdt aan hongersnood. Wie draait er zijn hand voor om? Jezus en veel mensen in zijn naam. We zien verder een jonge kerel vol levenslust, een tennisser, twee mannen die kussen, een vuist van verzet, een oude man alleen, twee Afghaanse meisjes, een mager Somalisch jongetje, een relschopper, een man die in zijn neus peutert, een mijnwerker, een moeder met dochter, een meisje verdrietig en geestelijk verward, oosterse meisjes, een man die omhoog kijkt. Wie zijn zij voor mij en wie ben ik voor hen? Menigmaal is deze vraag heel actueel. Daar kun je omheen lopen. Je kunt er ook een zinnig en barmhartig antwoord op geven. Dat is was Jezus deed.

De stal is van karton gemaakt. Dat is kwetsbaar spul en houdt niet lang stand zoals de stenen wel doen. Veel in het leven dat wij kennen, is kwetsbaar. Je bent gezond, en dan wordt je ziek. Je bent op weg naar huis en je verongelukt. Je bent op je werk en wordt ontslagen. En ga zo maar door. Het was niet anders voor Jezus. De stal staat symbool voor de kwetsbaarheid van het leven. Zoals wij dat beleven. Zoals Jezus dat ook deed. Zijn antwoord daarop was recht doen en dat op barmhartige wijze. En wat leverde dat hem op? We zien het in de tekening boven het dak van de stal. Een Jezus die als een ordinaire crimineel en ruziemaker letterlijk aan een kruis hangt, en bleef hangen totdat hij dood was. Stank voor dank– zul je zeggen. Zo’n voorbeeldfunctie kan moeilijk aanbevolen worden. Het gekke is, - het mysterieuze is, dat het wel een waarachtige voorbeeldfunctie heeft. Maar de waarachtigheid daarvan is alleen toegankelijk voor degene die consequent rechtvaardig en barmhartig handelt, en innerlijk voor de waarachtigheid openstaat, ongeacht tegenslagen. Helemaal begrijpen en verklaren kan ik het niet. Maar met hart en ziel kan ik beamen dat de verjaardag van Jezus reden is voor een feest – want zijn naam is  “Emmanuel” – God met ons. Zijn menselijkheid is de gepaste en eerzame verblijfplaats van de almachtige God. En dat is goed nieuws. Toch!

Pater Jan Haen C.Ss.R.